\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi T\u00fcrk\u00e7e \u00d6\u011fretim Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (\u00dcST\u00d6MER) M\u00fcd\u00fcr\u00fc, T\u00fcrk Dili B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, deyimlerin T\u00fcrk\u00e7edeki yeri, yanl\u0131\u015f kullan\u0131mlar\u0131n do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7lar ve dil bilinci \u00fczerine \u00f6nemli de\u011ferlendirmelerde bulundu.<\/p>\n
Dilimizde deyimler omurga g\u00f6revi \u00fcstleniyor<\/p>\n
Deyimlerin, “az s\u00f6zle \u00e7ok \u015fey anlatma” sanat\u0131n\u0131n en \u00f6nemli ve zengin bir yan\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini dile getiren \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, \u201cY\u00fczy\u0131llar\u0131n tecr\u00fcbesi, ne\u015fesi, \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc ve hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, deyimler sayesinde ya\u015fayan kelimelere d\u00f6k\u00fcl\u00fcp g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Uzun uzun anlat\u0131lmas\u0131 gereken karma\u015f\u0131k bir ruh halini veya sosyal bir durumu, iki-\u00fc\u00e7 kelimelik bir deyimle \u00f6zetleyebilmek, insan\u0131m\u0131z\u0131n pratik zek\u00e2s\u0131n\u0131 ve dilimizin ifade kabiliyetini g\u00f6sterir. Bu y\u00f6n\u00fcyle dilimizde deyimler, mecaz ve benzetme anlamlar\u0131yla adeta omurga g\u00f6revi \u00fcstlenmektedir.\u201d dedi.<\/p>\n
Deyimlerin bozulmas\u0131 k\u00fclt\u00fcrel haf\u0131zan\u0131n silinmesidir<\/p>\n
Deyimlerin yanl\u0131\u015f kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yaln\u0131zca bir \u201cdil hatas\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fclmemesi gerekti\u011fini vurgulayan \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, \u201cDeyimlerin bozulmas\u0131 kesinlikle k\u00fclt\u00fcrel ve zihinsel bir kay\u0131pt\u0131r. Her deyim, arkas\u0131nda o deyimi do\u011furan bir hik\u00e2ye, bir gelenek veya tarihi bir olay bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Deyimi bozdu\u011funuzda, o tarihsel ba\u011f\u0131 koparm\u0131\u015f ve k\u00fclt\u00fcrel kodlar\u0131 silmi\u015f olursunuz. \u2018Dilsel hata\u2019 deyip ge\u00e7mek, meselenin ciddiyetini hafife almakt\u0131r. Nitekim, kelimeler kayboldu\u011funda, o kelimelerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u2018d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u2019 de kaybolur.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Yanl\u0131\u015f bilinen baz\u0131 deyimler\u00a0<\/p>\n
G\u00fcnl\u00fck dilde s\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015f kullan\u0131lan deyimlere de \u00f6rnek veren Duman, \u201cYayg\u0131n olanlar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyebiliriz: \u2018G\u00f6z var nizam var\u2019 hatal\u0131s\u0131d\u0131r; do\u011frusu \u2018G\u00f6z var izan (anlay\u0131\u015f) var\u2019d\u0131r. Yine \u2018Z\u00fcrafan\u0131n d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc, beyaz giyer k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc\u2019 diye bilinen deyimin asl\u0131 \u2018Z\u00fcrefan\u0131n (zarif kimselerin) d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc\u2019d\u00fcr. Konunun hayvan olan z\u00fcrafa ile ilgisi yoktur. \u2018Aptala malum olur\u2019 s\u00f6z\u00fc de asl\u0131nda \u2018Abdala (ermi\u015f ki\u015fiye) malum olur\u2019 \u015feklindedir. Bu hatalar, deyimin arka planda y\u00fcklendi\u011fi bilgi ve gelenek miras\u0131n\u0131 yok edip, c\u00fcmleyi anlams\u0131z ve de\u011fersiz hale getirebiliyor.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n
Bu bir do\u011fal de\u011fi\u015fim de\u011fil, dilin yozla\u015fmas\u0131<\/p>\n
Deyimlerin zamanla bozulmas\u0131n\u0131n dilin do\u011fal evrimi olarak de\u011ferlendirilmemesi gerekti\u011fini vurgulayan \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, \u201cDilde do\u011fal de\u011fi\u015fim ve geli\u015fim vard\u0131r ancak deyimlerin bozulmas\u0131 genellikle \u2018bilgisizlik\u2019 ve \u2018kulaktan dolma kullan\u0131m\u2019 kaynakl\u0131d\u0131r. Benzetme y\u00f6n\u00fcn\u00fc anlamadan, kelimenin ses benzerli\u011fine aldanarak yap\u0131lan yanl\u0131\u015flar (Safe yerine safa, izan yerine nizam gibi), zamanla yayg\u0131nla\u015farak do\u011fruyu kovuyor. Bu do\u011fal bir evrim de\u011fil, dilin yozla\u015fmas\u0131d\u0131r.\u201d ifadesinde bulundu.<\/p>\n
Dijital ortam \u2018galat-\u0131 me\u015fhur\u2019 \u00fcretiyor<\/p>\n
Sosyal medya ve dijital platformlar\u0131n dil \u00fczerindeki etkisine de de\u011finen \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
\u201cDijital ortam, \u2018galat-\u0131 me\u015fhur\u2019 (yayg\u0131n yanl\u0131\u015f) \u00fcretim fabrikas\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yanl\u0131\u015f bir kullan\u0131m sosyal medyada pop\u00fcler oldu\u011funda, do\u011frusunu bilenler bile az\u0131nl\u0131kta kalarak insan\u0131 \u2018acaba ben mi yanl\u0131\u015f biliyorum\u2019 \u015f\u00fcphesine d\u00fc\u015f\u00fcyor. Dilin standartlar\u0131n\u0131 belirleyen kurumlar yerine, sosyal medya fenomenlerinin dil kullan\u0131m\u0131, belirleyici olmaya ba\u015fl\u0131yor ki bu da T\u00fcrk\u00e7enin kurals\u0131zla\u015fmas\u0131 riskini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor.\u201d<\/p>\n
Deyimlerin anlam\u0131n\u0131 bilmeden kullanmak dile yabanc\u0131la\u015fmakt\u0131r<\/p>\n
Deyimlerin bilin\u00e7siz kullan\u0131m\u0131n\u0131n, bireyin kendi diline yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi oldu\u011funu ifade eden Duman, \u201cAnlam\u0131n\u0131 bilmeden deyim kullanmak, rotas\u0131n\u0131 bilmeden gemi kullanmaya benzer. Bu durumda dil kazalar\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. Dil bilinci, kelimenin sadece sesini de\u011fil, ruhunu ve k\u00f6k\u00fcn\u00fc de bilmeyi gerektirir. Bu bilin\u00e7, ezbere ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeden konu\u015fma yapmaktan insan\u0131 korur.\u201d dedi.<\/p>\n
Gen\u00e7 ku\u015fak deyimlerin \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m d\u00fcnyas\u0131ndan uzakla\u015f\u0131yor<\/p>\n
Gen\u00e7lerin deyimlerle kurdu\u011fu ili\u015fkiyi de de\u011ferlendiren \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, \u201cNe yaz\u0131k ki zay\u0131f ve kopuk buluyorum. Gen\u00e7ler daha \u00e7ok d\u00fcz ve ger\u00e7ek anlam \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve konu\u015fuyor. Deyimlerin mecaz ve soyut d\u00fcnyas\u0131na girmekte zorlan\u0131yorlar. Emojilerle veya globalle\u015fmi\u015f \u0130ngilizce kal\u0131p ifadelerle duygular\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ifade etmeyi tercih ediyorlar. Bu zay\u0131fl\u0131k ve kopu\u015f durumu gen\u00e7lerin T\u00fcrk\u00e7enin o zengin \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m d\u00fcnyas\u0131ndan mahrum kalmalar\u0131na neden oluyor.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Deyimler T\u00fcrk\u00e7enin tad\u0131 tuzu<\/p>\n
Deyimlere sahip \u00e7\u0131kman\u0131n, T\u00fcrk\u00e7enin kimli\u011fini korumak a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati oldu\u011funu vurgulayan \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc deyimler, T\u00fcrk\u00e7enin \u2018tad\u0131 tuzudur\u2019. Bir dili sadece gramer kurallar\u0131yla ya\u015fatamazs\u0131n\u0131z. Ona tad\u0131n\u0131, kokusunu ve rengini veren deyimlerdir. Deyimlerine sahip \u00e7\u0131kmayan bir dil, zamanla mekanikle\u015fir, bir \u2018\u00e7eviri diline\u2019 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yitirir. Kimli\u011fimizi, mizah\u0131m\u0131z\u0131 ve zek\u00e2m\u0131z\u0131 gelecek nesillere aktarmak istiyorsak, deyimlerimizi do\u011fru \u00f6\u011frenmeli, \u00f6\u011fretmeli ve yayg\u0131n bir bi\u00e7imde kullanmal\u0131y\u0131z.\u201d diye s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi T\u00fcrk\u00e7e \u00d6\u011fretim Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (\u00dcST\u00d6MER) M\u00fcd\u00fcr\u00fc, T\u00fcrk Dili B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Sel\u00e7uk Duman, deyimlerin T\u00fcrk\u00e7edeki yeri, yanl\u0131\u015f kullan\u0131mlar\u0131n do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7lar ve dil bilinci \u00fczerine \u00f6nemli de\u011ferlendirmelerde bulundu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19295,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[3547,3546,708,3545,1708],"class_list":["post-19294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim","tag-deyim","tag-deyimler","tag-dil","tag-dili","tag-yanlis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19294"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19296,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19294\/revisions\/19296"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19295"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}