\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi M\u00fchendislik ve Do\u011fa Bilimleri Fak\u00fcltesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi (\u0130ngilizce) B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, 10 \u015eubat G\u00fcvenli \u0130nternet G\u00fcn\u00fc kapsam\u0131nda dijital d\u00fcnyadaki risklere dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n
G\u00fcvenli internet, dijital d\u00fcnyada riskleri ortadan kald\u0131rma anlam\u0131na geliyor<\/strong><\/p>\n G\u00fcvenli internet kavram\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaman yaln\u0131zca teknik bir mesele gibi alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u201c\u0130nternet do\u011fas\u0131 gere\u011fi \u00e7e\u015fitli g\u00fcvenlik riskleri bar\u0131nd\u0131r\u0131r. G\u00fcvenli internet, en geni\u015f anlam\u0131yla, dijital d\u00fcnyada bu riskleri ortadan kald\u0131rma anlam\u0131na geliyor. Nas\u0131l ki ger\u00e7ek hayatta evimizin, arabam\u0131z\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 kilitliyor, perdelerimizi kapat\u0131yor, yabanc\u0131lar\u0131 evimize alm\u0131yorsak internet kullan\u0131rken de verilerimizi, mahremiyetimizi ve param\u0131z\u0131 korumak i\u00e7in baz\u0131 tedbirler almam\u0131z gerekir. Aksi halde fark\u0131nda bile olmadan banka hesaplar\u0131m\u0131z bo\u015falt\u0131labilir \u00fcstelik hesaplar\u0131m\u0131zdan kredi kullan\u0131larak ekstra bor\u00e7land\u0131r\u0131labiliriz. Ayr\u0131ca ad\u0131m\u0131za \u015firket kurulabilir ve bu \u015firketlerde yasa d\u0131\u015f\u0131 i\u015fler yap\u0131labilir. \u00d6zel yaz\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z ve foto\u011fraflar\u0131m\u0131z k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labilir. Dolay\u0131s\u0131yla, g\u00fcvenli internet hem maddi hem de manevi olduk\u00e7a a\u011f\u0131r zararlara u\u011framamam\u0131z i\u00e7in hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r.\u201d dedi.<\/p>\n En yayg\u0131n tehdit oltalama ve sosyal m\u00fchendislik sald\u0131r\u0131lar\u0131<\/strong><\/p>\n \u0130nternette en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan tehditlerin ba\u015f\u0131nda oltalama (phishing) ve sosyal m\u00fchendislik sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n geldi\u011fini belirten Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cSosyal m\u00fchendislik de denen, teknik olmaktan ziyade insanlar\u0131n dikkatsizliklerinden ya da fark\u0131ndal\u0131k sahibi olmamalar\u0131ndan yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015fan sald\u0131r\u0131lar en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fimiz sald\u0131r\u0131 t\u00fcrleridir. \u00c7o\u011funlukla oltalama (phishing) mant\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lard\u0131r. Bir bankay\u0131, kargo \u015firketini, devlet kurumunu veya bilinen bir \u015firketi taklit ederek verilerinizi \u00e7almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bunu yaparken de \u2018Hediye kazand\u0131n\u0131z\u2019, \u2018Size miras kald\u0131\u2019, \u2018Borcunuzu \u00f6demediniz\u2019 gibi mesajlar veya e-postalarla insanlar\u0131n bir anl\u0131k heyecanlar\u0131ndan veya paniklemelerinden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Telefonla aray\u0131p kendilerini asker ya da polis olarak tan\u0131t\u0131p \u2018\u0130sminiz bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc soru\u015fturmas\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u2019 diyen doland\u0131r\u0131c\u0131lar gibi. Bu \u015fekilde sizi panikletmeye veya acele ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bunun bir oltalama sald\u0131r\u0131s\u0131 oldu\u011funu anlayabilirsiniz. Ayr\u0131ca sizden bir linke t\u0131klaman\u0131z istendi\u011finde, resmi bir web-sitesinin ad\u0131n\u0131n \u00e7ok benzerini, mesela yaln\u0131zca bir harf de\u011fi\u015ftirilmi\u015f halini, kelimelerin aras\u0131na \u2018-\u2018 eklenmi\u015f halini, uzant\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilerek \u2018.com\u2019 yerine \u2018.net\u2019 vb. yap\u0131lm\u0131\u015f halini kullanabilirler. Bunun gibi \u015f\u00fcpheli durumlarda linke t\u0131klamadan, ilgili kurumun resmi sitesini ziyaret ederek adresin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekir.\u201d<\/p>\n Zararl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar sessizce izleyebilir<\/strong><\/p>\n Bir di\u011fer \u00f6nemli tehdit grubunun zararl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar (malware) oldu\u011funu vurgulayan Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u201cBunlar daha teknik sald\u0131r\u0131 t\u00fcrleridir ve yine az\u0131msanmayacak kadar yayg\u0131nd\u0131r. Vir\u00fcsler, Truva atlar\u0131 ve casus yaz\u0131l\u0131mlar \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Bilgisayar\u0131n\u0131za veya telefonunuza s\u0131z\u0131p parolalar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7alabilir ya da kameralar\u0131n\u0131zdan izleme yapabilirler. Genellikle \u2018bedava film izleme\u2019 ya da \u2018\u00fccretsiz oyun oynama\u2019 sitelerinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karlar. Mesela bir film izleme sitesinde oynatma i\u015faretine birka\u00e7 defa t\u0131klaman\u0131z gerekiyorsa ve her seferinde alakas\u0131z pencereler a\u00e7\u0131l\u0131yorsa b\u00fcy\u00fck ihtimalle size \u2018transparan katman\u2019 denilen asl\u0131nda g\u00f6rmedi\u011finiz ba\u015fka bir link t\u0131klat\u0131l\u0131yordur. Bu sayede fark\u0131nda olmadan kameran\u0131za ya da verilerimize eri\u015fim izni veriyor olabilirsiniz.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n Cihaz performans\u0131ndaki ani de\u011fi\u015fimler \u00f6nemli bir uyar\u0131 sinyali<\/strong><\/p>\n Cihaz performans\u0131ndaki ani de\u011fi\u015fimlerin \u00f6nemli bir uyar\u0131 sinyali olabilece\u011fini belirten Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u201cCihaz\u0131n\u0131z sebepsiz yere yava\u015flamaya ba\u015flad\u0131ysa veya bataryas\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bitmeye ba\u015flad\u0131ysa bir vir\u00fcs ya da casus yaz\u0131l\u0131mdan \u015f\u00fcphelenebilirsiniz. Bu y\u00fczden resmi ve g\u00fcvenilir olmayan yerlerden dosyalar veya uygulamalar indirmemek \u00f6nemlidir. Bazen pdf uzant\u0131l\u0131 bir kitap indirdi\u011finizi zannedersiniz ama asl\u0131nda bu ger\u00e7ekte bir \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir zararl\u0131 yaz\u0131l\u0131m olabilir. Kimlik numaralar\u0131m\u0131z, do\u011fum tarihimiz, cep telefonu numaralar\u0131m\u0131z da sald\u0131rganlar\u0131n hedefinde olabilir. Bu bilgileri gerekmedik\u00e7e ve g\u00fcvenilir olmayan ki\u015filerle payla\u015fmamal\u0131y\u0131z. \u0130nternette bir forum doldururken alakas\u0131z kimlik bilgileriniz isteniyorsa (annenizin k\u0131zl\u0131k soyad\u0131 vb.) bilgileriniz tehlikede demektir.\u201d ifadesinde bulundu<\/p>\n Sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131 g\u00fcvenli\u011fi tehdit edebilir<\/strong><\/p>\n Sosyal medya ve mobil uygulamalarda payla\u015f\u0131lan ki\u015fisel bilgilerin ciddi g\u00fcvenlik riskleri do\u011furdu\u011funu belirten Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u201c\u00c7ok basit bir \u015fekilde ailecek tatile gitti\u011finizi sosyal medyada payla\u015f\u0131rsan\u0131z ve bu bilgi k\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filerce elde edilirse eviniz h\u0131rs\u0131zlar i\u00e7in bir hedef haline gelebilir. Web sitelerinde g\u00fcvenlik sorusu olarak okul, i\u015f yeri, adres bilgileriniz kullan\u0131labilir. Dolay\u0131s\u0131yla bu basit bilgiler bile hassas verilerinize eri\u015fim i\u00e7in suistimal edilebilir. Yapay zekan\u0131n geli\u015fmesiyle sesiniz veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcz kopyalanarak (deepfake) yak\u0131nlar\u0131n\u0131zdan para istenebilir. Sald\u0131rganlar ne kadar \u00e7ok ki\u015fisel verinize hakimlerse kar\u015f\u0131 taraf\u0131 ikna etmeleri o kadar kolay olacakt\u0131r. Mobil uygulama konusunda da dikkatli olunmal\u0131d\u0131r. \u00c7ok basit bir uygulama, sizden rehberinize, konumunuza, mikrofonunuza, kameran\u0131za, foto\u011fraflar\u0131n\u0131za eri\u015fim izni isteyebilir. Bu veriler \u015fantaj ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labilir ya da ticari ama\u00e7la ba\u015fkalar\u0131na sat\u0131labilir.\u201d dedi.<\/p>\n \u0130ki a\u015famal\u0131 do\u011frulama, sald\u0131r\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 engeller<\/strong><\/p>\n Parola g\u00fcvenli\u011finin tek ba\u015f\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n \u201cArt\u0131k hayat\u0131m\u0131zda onlarca parola var. Bunlar\u0131n kesinlikle g\u00fcvenli bir \u015fekilde se\u00e7ilmesi gerekiyor. Fakat asl\u0131nda bu i\u015fin iki aya\u011f\u0131 var, bir de parolalar\u0131m\u0131z\u0131 saklayan dijital platformlar parolalar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fcvenli bir \u015fekilde saklamal\u0131d\u0131rlar. Hat\u0131rlarsan\u0131z internetin ilk yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir\u00e7ok de\u011fi\u015fik web sitesi art\u0131k yok. Bunun bir sebebi de kullan\u0131c\u0131 parolalar\u0131n\u0131 g\u00fcvenli bir \u015fekilde saklayamam\u0131\u015f olmalar\u0131yd\u0131. Bu y\u00fczden alt yap\u0131s\u0131ndan emin olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z platformlarda \u00fcyelik olu\u015ftururken iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmeli ve ba\u015fka yerde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z parolalar\u0131 kullanmamal\u0131y\u0131z. \u015e\u00f6yle bir \u00f6rnek verebilirim, e\u011fer bir web sitesinde \u2018parolam\u0131 unuttum\u2019 dedi\u011finizde size eski parolan\u0131z\u0131 eposta olarak g\u00f6nderiyorlarsa derhal oradaki \u00fcyeli\u011finizi iptal etmeniz ve e\u011fer ayn\u0131 parolay\u0131 ba\u015fka yerlerde kullanm\u0131\u015fsan\u0131z de\u011fi\u015ftirmeniz gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc parolan\u0131z, kriptografik \u00f6zeti bile al\u0131nmadan saklanabilecek en k\u00f6t\u00fc haliyle, d\u00fcz metin olarak saklan\u0131yor demektir. Parola g\u00fcvenli\u011fi konusunda, yaln\u0131zca birilerinin parolam\u0131z\u0131 birka\u00e7 deneme ile bulmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemeliyiz.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n Teknoloji devi denilen bir\u00e7ok dijital platformun veri tabanlar\u0131 bile s\u0131zd\u0131<\/strong><\/p>\n Veri taban\u0131 s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131nda teknoloji devi denilen bir\u00e7ok dijital platformun veri tabanlar\u0131 bile s\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, \u201c\u0130\u015fte parolalar\u0131m\u0131z\u0131n uzunlu\u011fu ve \u00e7e\u015fitlili\u011fi burada devreye giriyor. Bir\u00e7ok sitede en az 8 karakterler i\u00e7eren parola girmemiz istenir. Fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fczde modern ekran kartlar\u0131 8 karakter uzunlu\u011funda sadece k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle yaz\u0131labilecek y\u00fcz milyarlarca olas\u0131 parolay\u0131 saniyeler i\u00e7erisinde deneyebilir. K\u00fc\u00e7\u00fck harflerle birlikte b\u00fcy\u00fck harfler de kullan\u0131l\u0131rsa bu sefer t\u00fcm parolalar\u0131 denemek dakikalar s\u00fcr\u00fcyor. Bu y\u00fczden sizden k\u00fc\u00e7\u00fck harf, b\u00fcy\u00fck harf, rakam ve \u00f6zel karakterler kullanman\u0131z istenir. Asl\u0131nda t\u00fcm bunlar hesaba kat\u0131lsa bile 8 karakter uzunlu\u011fundaki t\u00fcm parolalar\u0131n denenmesi saatler alacakt\u0131r. \u00dcstelik bir \u00e7o\u011fumuz bu rakam ve \u00f6zel karakter se\u00e7iminde de tahmin edilebilir se\u00e7imler yapmaktad\u0131r. Ancak bundan daha uzun parolalar da pek kullan\u0131\u015fl\u0131 olmuyor. Bu y\u00fczde hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar ek baz\u0131 \u00f6nlemler alarak, 8 karakter uzunlu\u011fundaki parolalar\u0131n\u0131z\u0131 (123456 veya \u2018qwerty\u2019 gibi \u00e7ok basit de\u011filse) g\u00fcvenli olacak bi\u00e7imde saklamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Biz de kullan\u0131c\u0131 olarak iki a\u015famal\u0131 do\u011frulama (2FA) kullanarak, mesela hesab\u0131m\u0131za girerken cep telefonumuza gelen bir kodla do\u011frulama yaparak, parolam\u0131z k\u0131r\u0131lsa bile g\u00fcvende kalabiliriz. \u0130ki a\u015famal\u0131 do\u011frulama sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 engelleyebilmektedir.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n 5 maddede g\u00fcvenli internet rehberi<\/strong><\/p>\n Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in temel g\u00fcvenlik \u00f6nerilerini \u015fu \u015fekilde s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n \u201cParolan\u0131z\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca uzun, tahmin edilemez ve sadece sizin i\u00e7in anlaml\u0131 olacak \u015fekilde se\u00e7in. \u0130ki a\u015famal\u0131 do\u011frulama kullan\u0131n.<\/p>\n Sosyal medyada ki\u015fisel bilgilerinizi tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015filerin g\u00f6rebilece\u011fi \u015fekilde payla\u015fmay\u0131n.<\/p>\n Kayna\u011f\u0131 belirsiz veya \u015f\u00fcpheli linklere t\u0131klamay\u0131n.<\/p>\n Yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutun ve korsan yaz\u0131l\u0131mlardan uzak durun.<\/p>\n Halka a\u00e7\u0131k a\u011flara ba\u011flan\u0131yorsan\u0131z g\u00fcvenilir bir VPN kullan\u0131n.\u201d<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi M\u00fchendislik ve Do\u011fa Bilimleri Fak\u00fcltesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi (\u0130ngilizce) B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Fatih Temiz, 10 \u015eubat G\u00fcvenli \u0130nternet G\u00fcn\u00fc kapsam\u0131nda dijital d\u00fcnyadaki risklere dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26311,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[1271,4329,4328,673,325],"class_list":["post-26310","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-guvenli","tag-internet","tag-parola","tag-temiz","tag-uzun"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26310","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26310"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26310\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26312,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26310\/revisions\/26312"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26311"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26310"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26310"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26310"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}