Trabzon’da ortaokul \u00f6\u011frencisi 13 ya\u015f\u0131ndaki Abdulkadir Eymen Bilgin evindeki odas\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f halde bulunmas\u0131, Bilgin’in, oyundaki g\u00f6revleri yerine getirmek i\u00e7in ya\u015fam\u0131n\u0131 sonland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 oyunlar\u0131n \u00e7ocuklar \u00fczerindeki etkilerini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131.<\/p>\n
\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Kurucu Rekt\u00f6r\u00fc, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital oyunlar\u0131n \u00e7ocuk psikolojisi \u00fczerindeki etkilerini de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, \u201cBilgisayar oyunlar\u0131na kendini fazla kapt\u0131ran \u00e7ocuklarda bir duygusal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fc olu\u015fabiliyor. Oyuna kap\u0131l\u0131yor, oyun ona \u00e7ok \u00e7ekici geliyor. O anda beyin ucuz dopamin \u00fcretiyor. Kolay ve h\u0131zl\u0131 dopamin \u00fcretildi\u011fi i\u00e7in \u00e7ocuk haz odakl\u0131 bir y\u00f6nelime giriyor. O ya\u015flardaki \u00e7ocuklar hazla mutlulu\u011fu ay\u0131rt edemiyorlar. Oysa haz ayr\u0131 mutluluk ayr\u0131. Haz k\u0131sa vadelidir, ge\u00e7icidir, yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r n\u00f6robiyolojik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 dopamindir. Mutluluk ise uzun vadelidir, kal\u0131c\u0131d\u0131r ve sosyal ba\u011flanmalarla ilgilidir. Bunun beyindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 serotonindir. Son 3-5 y\u0131lda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar da bunu daha net ortaya koydu. B\u00f6yle bir durumda \u00e7ocuk, dopamin odakl\u0131 bir ya\u015fam \u00f6\u011fretisine kendini kapt\u0131r\u0131yor. E\u011fer ebeveyn g\u00f6zetimi yoksa bilgisayar kullan\u0131m\u0131yla ilgili bir disiplin olu\u015fturulmam\u0131\u015fsa hangi \u00e7ocuk olursa olsun kendini orada kapt\u0131rabilir. Ev kurall\u0131 bir ortam de\u011filse aile, anne-baba \u00e7ocu\u011fa k\u0131lavuzluk yapam\u0131yorsa bu ciddi bir risk olu\u015fturur. Asl\u0131nda bilgisayar oyununun kendisi intihar ettirmez ya da tek ba\u015f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 yapmaz. Sorun oyunda de\u011fil oyunu kim oynuyor, ne oynuyor, nerede ve hangi zeminde oynuyor\u2026 As\u0131l belirleyici olan budur.\u201d dedi.<\/p>\n
\u201cGerek\u00e7elerle hay\u0131r demek gerekiyor\u201d<\/strong><\/p>\n Dijital cihaz kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin ya\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6nemine vurgu yapan Prof. Dr. Tarhan; \u201c\u015eu anda d\u00fcnya devletlerinin yapt\u0131\u011f\u0131 ortak bir uygulama var. \u00dc\u00e7 ya\u015f\u0131na kadar \u00e7ocu\u011fun eline ak\u0131ll\u0131 telefon ya da tablet verilmemesi. \u0130svi\u00e7re, Norve\u00e7 gibi \u00fclkeler \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131na kadar bunu kesin bi\u00e7imde yasaklad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc beynin en h\u0131zl\u0131 geli\u015fti\u011fi d\u00f6nem o d\u00f6nem. O ya\u015fta \u00e7ocu\u011fu buna kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman sonras\u0131nda elinden almak ger\u00e7ekten \u00e7ok zor oluyor. \u00dc\u00e7 ya\u015f\u0131na kadar hi\u00e7 vermemek, on ya\u015f\u0131na kadar g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k bir saatle s\u0131n\u0131rland\u0131rmak gibi baz\u0131 ilkeler var. On be\u015f ya\u015f\u0131na kadar da \u00e7ocu\u011fun kendi ad\u0131na bir sosyal medya hesab\u0131 a\u00e7mamas\u0131 bunun yasal, me\u015fru ve onaylanan bir alan olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmesi gerekiyor. Bu kararlar gecikmi\u015f kararlar. D\u00fcnyada bunun olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu \u015fekilde d\u00fczenlemelere gidildi. Hi\u00e7 olmazsa on ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki \u00e7ocuklar i\u00e7in de \u2018Devlet b\u00f6yle yapt\u0131, d\u00fcnyada uygulama bu y\u00f6nde.\u2019 diyerek, zorlayarak de\u011fil ikna ederek, gerek\u00e7elerini anlatarak hay\u0131r demek gerekiyor.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftan itibaren ebeveyn g\u00f6zetimi \u00f6nemli!<\/strong><\/p>\n Ebeveyn g\u00f6zetimi olmad\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ocu\u011fun dijital okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fmeyece\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Prof. Dr. Tarhan; \u201c\u00d6nemli olan k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftan itibaren ebeveyn g\u00f6zetimi. \u00c7ocuk sava\u015f oyunu bile oynasa anne-baba g\u00f6zetiminde oynamal\u0131. \u00c7ocuk korkulu bir sahne g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde yan g\u00f6zle annesine babas\u0131na bakar. E\u011fer anne-baba bundan etkilenmiyor, onaylam\u0131yor ve do\u011fru tepkiyi veriyorsa \u00e7ocuk da ona g\u00f6re konum al\u0131r ama onaylar bir tav\u0131r g\u00f6r\u00fcrse o da oyunu normalle\u015ftirir. Anne-baban\u0131n do\u011fruyu ve yanl\u0131\u015f\u0131 konu\u015fma y\u00f6ntemiyle yakla\u015fmas\u0131 gerekir. \u2018Bak burada \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor ama bu bir oyun, ger\u00e7ekte b\u00f6yle olmaz.\u2019 diyerek \u00e7ocu\u011fa hayalle ger\u00e7e\u011fin fark\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmek gerekiyor. Bu \u00f6\u011fretilmedi\u011fi zaman, ebeveyn g\u00f6zetimi olmad\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ocu\u011fun dijital okuryazarl\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmez. Dijital okuryazarl\u0131k, matematik \u00f6\u011fretir gibi, kitap okumay\u0131 \u00f6\u011fretir gibi \u00f6\u011fretilmeli. \u00c7ocuk bunu \u00f6\u011frendi\u011fi zaman teknolojiyi dengeli kullan\u0131r. Zaman\u0131 gelince kullan\u0131r, zaman\u0131 gelince de kendili\u011finden b\u0131rakabilir.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n \u201c\u00c7ocuk ba\u011flanacak nesne bulamazsa telefona ba\u011flan\u0131yor\u201d<\/strong><\/p>\n Kar\u015f\u0131lanmayan her duygusal ihtiyac\u0131n ba\u015fka bir yerden telafi edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. Tarhan; \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cEv g\u00fcvenli alan de\u011filse\u2026 Yani anne-baba aras\u0131nda s\u00fcrekli bir gerilim varsa, \u00e7ocuk eve geldi\u011finde kendini g\u00fcvende hissetmiyorsa, bu durumda bilgisayar oyunlar\u0131na bir stres azaltma tekni\u011fi olarak y\u00f6neliyor. Ya da evde bizim \u2018mesafesiz terk edili\u015f\u2019 dedi\u011fimiz bir durum varsa yani duygusal ihmal s\u00f6z konusuysa\u2026 Anne evde, baba evde ama herkesin elinde cep telefonu var. Ortada kavga yok, \u00e7at\u0131\u015fma yok fakat ileti\u015fim de yok, nitelikli bir ileti\u015fim yok. Evde kaliteli ileti\u015fim olmay\u0131nca \u00e7ocuk oyunda ileti\u015fim kurmaya ba\u015fl\u0131yor. \u00c7ocuk ba\u011flanacak bir nesne bulamazsa telefona ba\u011flan\u0131yor daha ileri a\u015famada maddeye ba\u011flanabiliyor. Onun i\u00e7in ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kla ba\u011flanma ister dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olsun ister sanal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ister madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 birbirine \u00e7ok yak\u0131n kavramlar. E\u011fer bir \u00e7ocuk g\u00fcvenli ba\u011flanma geli\u015ftirebiliyorsa annesine, babas\u0131na ya da hayata g\u00fcvenli bir \u015fekilde ba\u011flanabiliyorsa, ba\u011flanma duygusunu sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde kontrol edebiliyor ve tatmin edebiliyor. Ama ba\u011flanaca\u011f\u0131 ki\u015fi duygusal olarak orada de\u011filse\u2026 Mesafesiz terk edili\u015f tam da budur. Anne evdedir, fiziksel bak\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131yordur, her \u015fey d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yolundad\u0131r. Fakat \u00e7ocukla ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderdikten sonra nitelikli bir zaman payla\u015f\u0131m\u0131 yoktur. Anne kendini ev i\u015fine verir ya da \u00e7ocukla duygusal temas kurmaz. Bu durumda \u00e7ocuk annesinden ve babas\u0131ndan duygusal sevgi ve ilgi ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layamaz. Ve kar\u015f\u0131lanmayan her duygusal ihtiya\u00e7, ba\u015fka bir yerden telafi edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.\u201d<\/p>\n \u201cKaliteli beraberli\u011fi yakalayamayan \u00e7ocuklar daha fazla risk alt\u0131nda\u201d<\/strong><\/p>\n Hayat ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in duygusal ve sosyal becerileri geli\u015ftirmek gerekti\u011fini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan; \u201cSevgi ihtiyac\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc ifade bi\u00e7imi ilgidir ama bu s\u0131radan bir ilgi de\u011fil g\u00f6z temas\u0131 olan, birlikte zaman ge\u00e7irilen, empatik ileti\u015fim kurulan bir ilgiden s\u00f6z ediyoruz. \u00c7ocukla ger\u00e7ekten temas edilen, onun d\u00fcnyas\u0131na girilen bir ilgi varsa \u00e7ocuk kendini telefona ya da dijital oyunlara kolay kolay kapt\u0131rmaz. O d\u00f6nemde kaliteli beraberli\u011fi yakalayamayan \u00e7ocuklar daha fazla risk alt\u0131ndad\u0131r. Anne ya da babadan biri hastaysa, depresifse bu da etkiler. Bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn bir avantaj\u0131 var; anneanne ve babaanneler baz\u0131 eksikleri telafi edebiliyor. Yak\u0131n \u00e7evre, geni\u015f aile ve arkada\u015f \u00e7evresi de \u00e7ocuk \u00fczerinde belirleyici oluyor. Bir de sabah kalkt\u0131\u011f\u0131nda amac\u0131 olmayan, g\u00fcn\u00fc dolu dolu ge\u00e7meyen \u00e7ocuklar daha kolay savruluyor. \u00c7ocu\u011fa bir ama\u00e7 kazand\u0131rmak gerekiyor. Gelecekle ilgili somut ama\u00e7lar var; i\u015f, meslek, okul gibi. Bir de soyut ama\u00e7lar var: \u2018Nas\u0131l bir insan olmak istiyorsun? Hayat\u0131n\u0131n sonunda nas\u0131l an\u0131lmak istiyorsun?\u2019 gibi. Bu ikisini birlikte \u00f6\u011fretmek gerekiyor. Sadece akademik ba\u015far\u0131y\u0131 hedeflersek \u00e7ocuk ba\u015far\u0131y\u0131 dar bir \u00e7er\u00e7evede alg\u0131lar. Oysa sosyal ve duygusal ba\u015far\u0131 da en az akademik ba\u015far\u0131 kadar \u00f6nemlidir. As\u0131l ba\u015far\u0131 hayat ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r. Hayat ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in de duygusal ve sosyal becerileri geli\u015ftirmek gerekir. Bu da anne-babayla g\u00fczel ya\u015fant\u0131lar biriktirmekle, an\u0131lar olu\u015fturmakla olur. Bir annenin, bir baban\u0131n \u00e7ocu\u011funa verebilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck hediye zamand\u0131r. Oyuncak de\u011fil, para de\u011fil; zaman. En k\u0131ymetli hediye budur.\u201d \u015feklinde s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Trabzon’da ortaokul \u00f6\u011frencisi 13 ya\u015f\u0131ndaki Abdulkadir Eymen Bilgin evindeki odas\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f halde bulunmas\u0131, Bilgin’in, oyundaki g\u00f6revleri yerine getirmek i\u00e7in ya\u015fam\u0131n\u0131 sonland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 oyunlar\u0131n \u00e7ocuklar \u00fczerindeki etkilerini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":44563,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[299,242,2919,278,379],"class_list":["post-44562","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-anne","tag-cocuk","tag-duygusal","tag-oyun","tag-yas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44562","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44562"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44562\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44564,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44562\/revisions\/44564"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44562"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44562"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44562"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}