{"id":5587,"date":"2026-01-30T02:54:06","date_gmt":"2026-01-30T02:54:06","guid":{"rendered":"https:\/\/bihavadis.com\/?p=5587"},"modified":"2026-01-30T02:54:06","modified_gmt":"2026-01-30T02:54:06","slug":"irandaki-protestolarin-kayiplari-artiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/2026\/01\/30\/irandaki-protestolarin-kayiplari-artiyor\/","title":{"rendered":"\u0130ran&#8217;daki Protestolar\u0131n Kay\u0131plar\u0131 Art\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p><strong>&#8220;Arkada\u015flar\u0131m\u0131n hepsi benim gibi. Hepimizin protestolarda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 var.&#8221;<\/strong><\/p>\n<p>29 ya\u015f\u0131ndaki Tahranl\u0131 Perisa i\u00e7in, \u0130ran&#8217;da bu ay\u0131n ba\u015flar\u0131nda g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin bask\u0131s\u0131, daha \u00f6nce tan\u0131k olduklar\u0131na hi\u00e7 benzemiyordu. <\/p>\n<p>Perisa, &#8220;Daha \u00f6nceki en yayg\u0131n protestolarda, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m tek bir ki\u015finin bile \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rmedim&#8221; diyor.<\/p>\n<p>K\u00f6t\u00fcle\u015fen ekonomik ko\u015fullar nedeniyle 28 Aral\u0131k&#8217;ta ba\u015fkent Tahran&#8217;da ba\u015flayan protestolar, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti&#8217;nin tarihindeki en \u00f6l\u00fcmc\u00fcl h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 ayaklanmalardan birine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. <\/p>\n<p>Perisa protestolarda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 en az 13 ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bir insan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn teyit edilen \u00f6l\u00fc say\u0131s\u0131n\u0131n 6 bini ge\u00e7ti\u011fini bildirmesinin ard\u0131ndan, internetin neredeyse tamamen kesilmesine ra\u011fmen son g\u00fcnlerde BBC ile tamas kurabilen birka\u00e7 gen\u00e7 \u0130ranl\u0131, ki\u015fisel kay\u0131plar\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n<p>Parisa, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 26 ya\u015f\u0131ndaki bir kad\u0131n\u0131n, 8 Ocak Per\u015fembe ve 9 Ocak Cuma g\u00fcnleri \u00fclke genelinde protestolar\u0131n artmas\u0131 ve yetkililerin protestolar\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in \u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131 sonucu &#8220;sokakta kur\u015fun ya\u011fmuruna tutularak&#8221; \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Kendisinin de per\u015fembe g\u00fcn\u00fc Tahran&#8217;\u0131n kuzeyinde d\u00fczenlenen protestolara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l oldu\u011funu \u0131srarla vurgulad\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;Kimse \u015fiddete ba\u015fvurmad\u0131 ve kimse g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leriyle \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131. Ancak cuma gecesi yine de kalabal\u0131\u011fa ate\u015f a\u00e7t\u0131lar. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 mahallelerde barut ve mermi kokusu her yeri sarm\u0131\u015ft\u0131.&#8221;<\/p>\n<p>Bir ba\u015fka Tahranl\u0131 24 ya\u015f\u0131ndaki Mehdi&#8217;nin protestolar\u0131n ve \u015fiddetin boyutuna ili\u015fkin anlatt\u0131klar\u0131 da benzer:<\/p>\n<p>&#8220;Daha \u00f6nce hi\u00e7 protestolara bu kadar kalabal\u0131k bir kat\u0131l\u0131m g\u00f6rmemi\u015ftim. Yine daha \u00f6nce hi\u00e7, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin bu kadar \u00e7ok cinayet i\u015fledi\u011fine ve \u015fiddet uygulad\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olmam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>&#8220;Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc [8 Ocak] i\u015flenen cinayetlere ve Cuma g\u00fcn\u00fc daha fazla cinayet tehdidine ra\u011fmen, insanlar soka\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7o\u011fu art\u0131k dayanam\u0131yordu ve kaybedecek hi\u00e7bir \u015feyleri kalmam\u0131\u015ft\u0131.&#8221; <\/p>\n<p>Mehdi, \u00e7ok say\u0131da protestocunun g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerince \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine yak\u0131ndan tan\u0131k oldu\u011funu anlatt\u0131: <\/p>\n<p>&#8220;G\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnde gen\u00e7 bir adam\u0131n iki ger\u00e7ek mermiyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n<p>&#8220;Motosikletliler gen\u00e7 bir adam\u0131 av t\u00fcfe\u011fiyle y\u00fcz\u00fcnden vurdular. Adam yere d\u00fc\u015ft\u00fc ve bir daha aya\u011fa kalkamad\u0131.&#8221;<\/p>\n<p>ABD merkezli \u0130nsan Haklar\u0131 Aktivistleri Haber Ajans\u0131 (HRANA), \u0130ran&#8217;da ayaklanmalar\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan bu yana en az 6 bin 159 ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunlar\u0131n aras\u0131nda 5 bin 804 protestocu, 92 \u00e7ocuk ve h\u00fck\u00fcmetle ba\u011flant\u0131l\u0131 214 ki\u015finin bulundu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. <\/p>\n<p>Ayr\u0131ca bildirilen 17 bin \u00f6l\u00fcm vakas\u0131 da soru\u015fturuluyor. <\/p>\n<p>Norve\u00e7 merkezli \u0130ran \u0130nsan Haklar\u0131 (IHR) adl\u0131 bir ba\u015fka grup ise nihai \u00f6l\u00fc say\u0131s\u0131n\u0131n 25 bini a\u015fabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131 yapt\u0131. <\/p>\n<p>\u0130ranl\u0131 yetkililer ge\u00e7en hafta 3 bin 100&#8217;den fazla ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ancak bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun &#8220;isyanc\u0131lar&#8221; taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan g\u00fcvenlik personeli veya siviller oldu\u011funu savunmu\u015ftu.<\/p>\n<p>BBC de dahil olmak \u00fczere \u00e7o\u011fu uluslararas\u0131 haber kurulu\u015funun \u0130ran i\u00e7inden yay\u0131n yapmas\u0131 yasak. <\/p>\n<p>Ancak g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin kalabal\u0131\u011fa ger\u00e7ek mermiyle ate\u015f etti\u011fini g\u00f6steren videolar BBC taraf\u0131ndan teyit edildi. <\/p>\n<p>Yine ba\u015fkent Tahran&#8217;dan 27 ya\u015f\u0131ndaki Sahar, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen yedi ki\u015fiyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Sahar, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin 8 Ocak&#8217;taki olaylara sert tepki vermesinin ard\u0131ndan gerginli\u011fin nas\u0131l h\u0131zla artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n<p>O ak\u015famki protesto s\u0131ras\u0131nda, g\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131 gaz at\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Sahar ve arkada\u015flar\u0131 yak\u0131ndaki bir eve s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f:<\/p>\n<p>&#8220;Arkada\u015f\u0131m neler olup bitti\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in pencereden ba\u015f\u0131n\u0131 uzatt\u0131 ve onu boynundan vurdular.&#8221;<\/p>\n<p>Sahar&#8217;\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bir ba\u015fka arkada\u015f\u0131 da yaraland\u0131 ve g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nma korkusuyla hastaneye gitmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha sonra kan kayb\u0131ndan \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<p>Sahar, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir arkada\u015f\u0131n\u0131n da Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6zalt\u0131nda tutulurken \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n<p>&#8220;Ailesine Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 istihbarat ofisine gelmelerini s\u00f6ylediler. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra aray\u0131p, &#8216;Gelin ve cesedi al\u0131n&#8217; dediler.&#8221;<\/p>\n<p>Sahar, 9 Ocak&#8217;ta \u00fcniformal\u0131 g\u00fcvenlik g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a ve &#8220;ac\u0131mas\u0131zca&#8221; ger\u00e7ek mermilerle ate\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor, &#8220;\u0130nsanlara lazer tutuyorlard\u0131 ve halk da saklanmam\u0131z i\u00e7in otopark\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yordu&#8221; diyor.<\/p>\n<p>\u0130leti\u015fim kesintisi travmay\u0131 daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Sahar, &#8220;\u015eu anda hi\u00e7 haber yok&#8221; diyor ve ekliyor: <\/p>\n<p>&#8220;\u0130nternet veya telefon hatlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kimin ba\u015f\u0131na ne geldi\u011fini bilmiyorduk. Biraz haber alabilmek i\u00e7in bile zar zor telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapabiliyorduk.&#8221;<\/p>\n<p>27 ya\u015f\u0131ndaki Parham da, Tahran&#8217;da g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin \u00f6zellikle protestocular\u0131n y\u00fczlerini ve g\u00f6zlerini hedef ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. <\/p>\n<p>Arkada\u015flar\u0131ndan 23 ya\u015f\u0131ndaki Sina, 9 Ocak&#8217;ta aln\u0131ndan ve g\u00f6z\u00fcnden vurulmu\u015f.<\/p>\n<p>Parham, &#8220;Onu hastaneye g\u00f6t\u00fcrd\u00fck ancak doktor bize sadece re\u00e7ete verebildi ve m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede ayr\u0131lmam\u0131z\u0131 s\u00f6yledi&#8221; diyor. <\/p>\n<p>G\u00f6z hastanesine s\u00fcrekli olarak yaral\u0131 protestocular\u0131n getirildi\u011fini de anlat\u0131yor Parham. &#8220;Her 10 dakikada bir, vurulmu\u015f ba\u015fka birini getiriyorlarm\u0131\u015f gibiydi.&#8221;<\/p>\n<p>Parham&#8217;\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, hastanenin kafeteryas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir ki\u015fi &#8220;tek bir vardiyada g\u00f6zlerinden yaralanm\u0131\u015f 70 ki\u015finin hastaneye geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc&#8221; s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>G\u00f6z\u00fcn\u00fcn arkas\u0131nda ve aln\u0131nda hala yara izleri olan Sina, ilk hastanede kimlik numaralar\u0131n\u0131 vermek zorunda kalacaklar\u0131 i\u00e7in tutuklanmaktan korktuklar\u0131n\u0131 ve bu y\u00fczden \u00f6zel bir g\u00f6z hastanesine gittiklerini belirtti.<\/p>\n<p>Sina, g\u00f6z hastanesinde di\u011ferlerine k\u0131yasla &#8220;\u015fansl\u0131&#8221; oldu\u011funu \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc di\u011fer ki\u015filerin &#8220;y\u00fczlerinin her yerinde ve her iki g\u00f6zlerinde&#8221; yara izleri oldu\u011funu s\u00f6yledi. <\/p>\n<p>BBC, Sina&#8217;n\u0131n ad\u0131na d\u00fczenlenmi\u015f ve &#8220;g\u00f6z\u00fcn\u00fcn arkas\u0131nda 5 mm&#8217;lik metalik bir yabanc\u0131 cisim&#8221; bulundu\u011funu belirten bir t\u0131bbi belge g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p>BBC ayr\u0131ca, tabancadan a\u00e7\u0131lan ate\u015fle yaralanan di\u011fer baz\u0131 protestocular\u0131n t\u0131bbi kay\u0131tlar\u0131n\u0131 da al\u0131p, do\u011frulu\u011funu teyit etti. <\/p>\n<p>Protestocular ve eylemciler ayr\u0131ca yetkililerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclenlerin cesetlerini ailelerine teslim etmeyi reddetti\u011fi vakalar da oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n<p>Mehdi, arkada\u015f\u0131n\u0131n kuzeninin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve yetkililerin aileye cenazeyi almak i\u00e7in y\u00fckl\u00fc bir miktar para \u00f6demelerini ya da kay\u0131tlara g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri mensubu olarak ge\u00e7mesine raz\u0131 olmalar\u0131n\u0131 istedi\u011fini belirtti.<\/p>\n<p>&#8220;Dediler ki, &#8216;Ya cesedi aileye teslim etmemiz i\u00e7in 1 milyar toman (7 bin dolardan fazla) \u00f6deyin, ya da onun Besic \u00fcyesi oldu\u011funu ve kamu g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u015fehit d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyin.'&#8221;<\/p>\n<p>\u0130sfahanl\u0131 38 ya\u015f\u0131ndaki Navid de akrabalar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclen iki yak\u0131n arkada\u015f\u0131n\u0131n da benzer bir se\u00e7imle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;Arkada\u015flar\u0131m\u0131n bana s\u00f6ylediklerine g\u00f6re &#8216;Ya birka\u00e7 bin dolar \u00f6deyeceksiniz ya da size Besic kart\u0131 \u00e7\u0131karal\u0131m ki g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin \u00f6l\u00fcleri aras\u0131nda say\u0131ls\u0131nlar&#8217; diyorlar.&#8221;<\/p>\n<p>\u0130nsan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131, bu uygulamayla hem protestocular\u0131n ailelerinin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n hem de ger\u00e7ek \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131n\u0131n gizlenmesinin ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ran&#8217;da ekonomik zorluklarla ba\u015flayan protestolar, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin \u015fiddetiyle 6 binden fazla \u00f6l\u00fcyle sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5588,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[654,271,1301,1274,703],"class_list":["post-5587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-goz","tag-iran","tag-olu","tag-protesto","tag-yara"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5587"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5589,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5587\/revisions\/5589"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5588"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}