{"id":58655,"date":"2026-03-03T21:15:07","date_gmt":"2026-03-03T21:15:07","guid":{"rendered":"https:\/\/bihavadis.com\/?p=58655"},"modified":"2026-03-03T21:15:07","modified_gmt":"2026-03-03T21:15:07","slug":"norvecin-roketi-yanlis-anlasildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/2026\/03\/03\/norvecin-roketi-yanlis-anlasildi\/","title":{"rendered":"Norve\u00e7’in Roketi Yanl\u0131\u015f Anla\u015f\u0131ld\u0131"},"content":{"rendered":"

25 Ocak 1995’te Kuzey I\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 incelemek amac\u0131yla Norve\u00e7’in f\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 bir roket, Rusya taraf\u0131ndan Moskova’ya do\u011fru ilerleyen bir n\u00fckleer f\u00fcze san\u0131ld\u0131.<\/strong><\/p>\n

Dondurucu bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcnde, bir saatten biraz fazla bir s\u00fcre boyunca d\u00fcnya, So\u011fuk Sava\u015f kabuslar\u0131n\u0131n en k\u00f6t\u00fcs\u00fcyle t\u00fcyler \u00fcrpertici bir y\u00fczle\u015fme ya\u015fad\u0131. <\/p>\n

S\u0131radan bir \u00c7ar\u015famba \u00f6\u011fleden sonras\u0131, Kuzey Rusya’daki radar istasyonlar\u0131nda n\u00f6bet\u00e7i askeri teknisyenler ekranlar\u0131nda u\u011fursuz bir sinyal g\u00f6rd\u00fcler. <\/p>\n

Norve\u00e7 k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klar\u0131nda bir yerden bir roket f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve h\u0131zla y\u00fckseliyordu. Nereye gidiyordu ve bir tehdit miydi? Sonu\u00e7ta, \u00e7o\u011fu ki\u015fi Berlin Duvar\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu yana, bu t\u00fcr n\u00fckleer gerilimlerin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsay\u0131yordu.<\/p>\n

G\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc izleyenler i\u00e7in ihtimaller korkun\u00e7tu. <\/p>\n

B\u00f6lgedeki sularda bir ABD denizalt\u0131s\u0131ndan ate\u015flenecek tek bir f\u00fczenin 15 dakika i\u00e7inde Moskova’ya sekiz n\u00fckleer sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ula\u015ft\u0131rabilece\u011fini biliyorlard\u0131. Bu mesaj, emir komuta zinciriyle acilen d\u00f6nemin Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Boris Yeltsin’e iletildi.<\/p>\n

Yeltsin, n\u00fckleer bombalar\u0131n patlat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli talimatlar\u0131 ve teknolojiyi i\u00e7eren “n\u00fckleer \u00e7anta”y\u0131 devreye sokan ilk d\u00fcnya lideri oldu. <\/p>\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sona ermesinden bu yana, n\u00fckleer silahlara sahip \u00fclkeler, yeni bir sava\u015f\u0131n kesin y\u0131k\u0131ma yol a\u00e7aca\u011f\u0131 fikrine dayal\u0131 bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k politikas\u0131 izliyordu. O gergin anda, Yeltsin ve dan\u0131\u015fmanlar\u0131 misilleme yap\u0131p yapmamaya acilen karar vermek zorundayd\u0131.<\/p>\n

Ve hepimizin bildi\u011fi gibi bu endi\u015fe verici olaylar zinciri bir faciayla sonu\u00e7lanmad\u0131. <\/p>\n

BBC’nin Newsnight program\u0131n\u0131n sunucusu Jeremy Paxman \u015f\u00f6yle demi\u015fti: <\/p>\n

“Ayr\u0131lmadan \u00f6nce, bir Rus haber ajans\u0131n\u0131n t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen bug\u00fcn n\u00fckleer sava\u015f\u0131n \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmemiz gerek. Saat 13:46’da, haber ajans\u0131 Interfax’tan Rusya’n\u0131n gelen bir f\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dair haberler gelmeye ba\u015flad\u0131. <\/p>\n

“K\u0131yameti yak\u0131ndan izleyeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnen muhabirler hemen Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 arad\u0131lar. Heyecanl\u0131 ama s\u00fck\u00fbnetini koruyan bir s\u00f6zc\u00fc cesurca \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: ‘\u0130ngilizlerin Rusya’ya herhangi bir f\u00fcze f\u0131rlatmad\u0131\u011f\u0131ndan eminim.’ Pentagon s\u00f6zc\u00fcs\u00fc ise hi\u00e7bir \u015feyden haberdar de\u011fildi ve ‘Elimizde sadece haberlerin haberleri var’ dedi.”<\/p>\n

D\u00fcnya para piyasalar\u0131 sars\u0131l\u0131rken, politikac\u0131lar, askeri yetkililer ve gazeteciler bir saat boyunca bilgi edinmek i\u00e7in tela\u015fla \u00e7abalad\u0131lar.<\/p>\n

14:52’de, potansiyel krizin fark\u0131nda olanlar rahat bir nefes alabildiler. Interfax, Rusya’n\u0131n erken uyar\u0131 sisteminin bir f\u00fcze f\u0131rlat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 kaydetti\u011fini ama roketin Norve\u00e7 topraklar\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtip, haberini d\u00fczeltti. <\/p>\n

Daha sonra, Norve\u00e7’teki bir savunma yetkilisi, f\u0131rlatman\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ama\u00e7la yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131. <\/p>\n

Sivil roket, f\u0131rlatma tesisindeki rutin bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131yd\u0131 ve Kuzey I\u015f\u0131klar\u0131 olarak da bilinen e\u015fsiz hava olay\u0131 hakk\u0131nda bilgi toplamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. <\/p>\n

Roket, planland\u0131\u011f\u0131 gibi Rus hava sahas\u0131n\u0131n \u00e7ok uza\u011f\u0131nda, uzak Kuzey Kutup adas\u0131 Spitzbergen yak\u0131nlar\u0131ndaki denize d\u00fc\u015ft\u00fc. <\/p>\n

Haberin yanl\u0131\u015f oldu\u011fu \u00f6\u011frenildikten saatler sonra, ad\u0131 a\u00e7\u0131klanmayan Rus savunma kaynaklar\u0131 Interfax’a, f\u0131rlatman\u0131n erken uyar\u0131 radar sistemlerini test etmek amac\u0131yla yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in “hen\u00fcz \u00e7ok erken” oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n

Rusya, 1987’de Bat\u0131 Alman gen\u00e7 Mathias Rust’un tek motorlu bir u\u00e7akla Sovyet savunma kalkanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 a\u015farak Kremlin’in kap\u0131lar\u0131na inmeyi ba\u015farmas\u0131ndan bu yana hava savunma kabiliyetleri konusunda hassast\u0131. <\/p>\n

So\u011fuk Sava\u015f sona ermi\u015fti, ancak bu baz\u0131 Rus yetkililerinin n\u00fckleer tehdit konusunda hala tedirgin oldu\u011funun bir i\u015faretiydi.<\/p>\n

Norve\u00e7li bilim insan\u0131 Kolbj\u00f8rn Adolfsen, “Rutin f\u0131rlatmam\u0131z\u0131n \u00e7ekti\u011fi dikkati duyunca deh\u015fete kap\u0131ld\u0131m” diyor. <\/p>\n

Panik dolu telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bir toplant\u0131dayd\u0131. Daha da garip olan\u0131, Norve\u00e7’in haftalar \u00f6nce planlanan f\u0131rlatma hakk\u0131nda Moskova’y\u0131 bilgilendirmi\u015f olmas\u0131yd\u0131. <\/p>\n

Adolfsen, Ruslar\u0131n tepki g\u00f6stermesinin nedeninin, bir Kuzey I\u015f\u0131\u011f\u0131 roketinin yakla\u015f\u0131k 1500 kilometre y\u00fckseklikteki bir balistik y\u00f6r\u00fcngede ilk kez f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n

Fakat bunun s\u00fcrpriz olmamas\u0131 gerekti\u011fini de belirtiyor. <\/p>\n

“14 Aral\u0131k’ta D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ilgili t\u00fcm \u00fclkelere f\u0131rlatma yapaca\u011f\u0131m\u0131za dair bir mesaj g\u00f6nderildi” diyor. <\/p>\n

Ancak nedense bu uyar\u0131 do\u011fru mercilere ula\u015fmad\u0131. Bu, tek bir mesaj\u0131n g\u00f6zden ka\u00e7mas\u0131n\u0131n potansiyel olarak felaket sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fini g\u00f6steren bir durumdu. <\/p>\n

N\u00fckleer \u00e7a\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana, \u00e7ok fazla tehlikeli durum ya\u015fand\u0131. Bunlar sadece 1962 K\u00fcba f\u00fcze krizi gibi b\u00fcy\u00fck olaylarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Bu kriz, So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n ABD ve Sovyetler Birli\u011fi aras\u0131nda topyek\u00fcn bir n\u00fckleer sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesine en \u00e7ok yakla\u015f\u0131lan olayd\u0131. <\/p>\n

2020’de BBC Future, g\u00f6\u00e7 eden ku\u011fulardan Ay’a, bilgisayar ar\u0131zalar\u0131ndan uzaydaki hava durumuna kadar her \u015feyin yanl\u0131\u015f alarm tetikledi\u011fini yazm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

1958’de bir u\u00e7ak yanl\u0131\u015fl\u0131kla bir ailenin bah\u00e7esine n\u00fckleer bomba att\u0131 ve neyse ki sadece tavuklar\u0131 \u00f6ld\u00fc. <\/p>\n

1966’da iki Amerikan askeri u\u00e7a\u011f\u0131 \u0130spanya’n\u0131n \u00fccra bir k\u00f6y\u00fc \u00fczerinde d\u00fc\u015ft\u00fc. Bunlardan biri d\u00f6rt n\u00fckleer silah ta\u015f\u0131yordu. <\/p>\n

2010 gibi yak\u0131n bir tarihte ise ABD Hava Kuvvetleri 50 f\u00fczeyle k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine temas\u0131 kaybetmi\u015f, ve bu durum olas\u0131 bir otomatik f\u0131rlatmay\u0131 tespit etmeyi ya da durdurmay\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getirmi\u015fti.<\/p>\n

Tehlikeli an <\/b><\/p>\n

O d\u00f6nemde Rusya’da bir\u00e7ok ki\u015fi, Yeltsin’in n\u00fckleer \u00e7antay\u0131 ilk kez kulland\u0131\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131, devam eden \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131ndan dikkatleri uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 bir manevra olarak de\u011ferlendirdi. <\/p>\n

Yeltsin, ertesi g\u00fcn Interfax haber ajans\u0131na verdi\u011fi deme\u00e7te, “Ger\u00e7ekten de d\u00fcn her zaman yan\u0131mda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m d\u00fc\u011fmeli ‘siyah’ \u00e7antam\u0131 ilk kez kulland\u0131m” dedi. <\/p>\n

“Belki de birileri bizi test etmeye karar verdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc medya s\u00fcrekli ordumuzun zay\u0131f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor” diye de ekledi.<\/p>\n

Olay\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc konusunda g\u00f6r\u00fc\u015fler farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. Eski bir CIA yetkilisine g\u00f6re bu, “n\u00fckleer f\u00fcze \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en tehlikeli an\u0131yd\u0131.” <\/p>\n

Ancak n\u00fckleer silahs\u0131zlanma ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Pavel Podvig “Bu vakalar\u0131 puanlayacak olsayd\u0131m muhtemelen 10 \u00fczerinden 3 verirdim. So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok daha ciddi olaylar ya\u015fand\u0131” diyor. <\/p>\n

Hatta Podvig n\u00fckleer \u00e7anta senaryosunun Yeltsin i\u00e7in ertesi g\u00fcn sahnelenmi\u015f olabilece\u011fini bile \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. <\/p>\n

Rus n\u00fckleer uzman\u0131 Vladimir Dvorkin, Norve\u00e7’in alarm\u0131n\u0131n hi\u00e7bir tehlike sinyali vermedi\u011fini “hi\u00e7bir tehlike” olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n

1998’de Washington Post gazetesine konu\u015fan Dvorkin “Bir uyar\u0131 sistemi size b\u00fcy\u00fck bir sald\u0131r\u0131 sinyal\u0130 verse bile, hi\u00e7 kimse, hatta tek bir f\u00fcze ate\u015flendi\u011finde bile alarma ge\u00e7en mant\u0131ks\u0131z bir lider bile b\u00f6yle bir karar vermeyecektir. Bence bu bo\u015f bir alarmd\u0131” demi\u015fti. <\/p>\n

Olaydan be\u015f g\u00fcn sonra, BBC radyo b\u00fcltenlerinde Rusya’n\u0131n alarm\u0131 “bir yanl\u0131\u015f anlama” olarak nitelendirdi\u011fi ve bunun tekrarlanmamas\u0131 gerekti\u011fi aktar\u0131ld\u0131. <\/p>\n

D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fc, Norve\u00e7lilerin normal prosed\u00fcre g\u00f6re hareket etti\u011fini ve onlara kar\u015f\u0131 herhangi bir k\u00f6t\u00fc niyet olmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. <\/p>\n

Felaket uyar\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olsa da, zarars\u0131z bir meteorolojik roketin b\u00f6yle bir pani\u011fe yol a\u00e7mas\u0131 endi\u015fe verici olmaya devam ediyor. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1995’te Norve\u00e7’ten f\u0131rlat\u0131lan bir roket, Rusya taraf\u0131ndan n\u00fckleer tehdit olarak alg\u0131land\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":58656,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[7052,3939,1539,154,1872],"class_list":["post-58655","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset","tag-firlatma","tag-norvec","tag-nukleer","tag-rusya","tag-savas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58655"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58655\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58657,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58655\/revisions\/58657"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58656"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}