{"id":64089,"date":"2026-03-07T07:48:07","date_gmt":"2026-03-07T07:48:07","guid":{"rendered":"https:\/\/bihavadis.com\/?p=64089"},"modified":"2026-03-07T07:48:07","modified_gmt":"2026-03-07T07:48:07","slug":"prof-dr-suleyman-irvan-savasin-ilk-kurbani-daima-gerceklerdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/2026\/03\/07\/prof-dr-suleyman-irvan-savasin-ilk-kurbani-daima-gerceklerdir\/","title":{"rendered":"Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan: &#8220;Sava\u015f\u0131n ilk kurban\u0131 daima ger\u00e7eklerdir!&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi \u0130leti\u015fim Fak\u00fcltesi Gazetecilik B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan, sava\u015f ve kriz d\u00f6nemlerinde dezenformasyonun neden h\u0131zla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, sosyal medyada do\u011frulama mekanizmalar\u0131n\u0131n neden zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201cmavi tikli\u201d hesaplara y\u00f6nelik g\u00fcven alg\u0131s\u0131n\u0131n nas\u0131l istismar edildi\u011fini de\u011ferlendirdi.<\/p>\n<p><strong>Dezenformasyon, bilginin ya da haberin kas\u0131tl\u0131, bilin\u00e7li olarak \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Dezenformasyonun tan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirerek s\u00f6zlerine ba\u015flayan Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cDezenformasyon, bilginin ya da haberin kas\u0131tl\u0131, bilin\u00e7li olarak \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Kriz d\u00f6nemlerinde h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni, krizlerin belirsizlik d\u00f6nemleri olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.\u201d dedi.<\/p>\n<p>Belirsizlik artt\u0131k\u00e7a medyaya ve sosyal medyaya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n da artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cKi\u015filerin kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerine ve beklentilerine uygun bilgileri do\u011fru kabul etme e\u011filimi art\u0131yor. Buna psikolojide do\u011frulama \u00f6nyarg\u0131s\u0131 deniliyor. Yani ki\u015fi, bu bilgileri do\u011frulama gereksinimi duymadan kabulleniyor\u201d ifadelerini kulland\u0131<strong>.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Her s\u0131cak sava\u015f ayn\u0131 zamanda propaganda sava\u015f\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Sava\u015f ve \u00e7at\u0131\u015fma d\u00f6nemlerinde do\u011frulama mekanizmalar\u0131n\u0131n neden zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin de Prof. Dr. \u0130rvan, do\u011fru bilgiye ula\u015fman\u0131n bu d\u00f6nemlerde son derece g\u00fc\u00e7le\u015fti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>X hesab\u0131nda daha \u00f6nce payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ifadeyi hat\u0131rlatan Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cHer s\u0131cak sava\u015f ayn\u0131 zamanda propaganda sava\u015f\u0131d\u0131r; (sosyal) medya \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Sava\u015fan taraflar bu sava\u015f\u0131 sosyal medyaya da ta\u015f\u0131yorlar. Haliyle neyin do\u011fru neyin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalara bakarak belirleyebilmek hi\u00e7 kolay de\u011fil.\u201d dedi.<\/p>\n<p>\u00d6rnek olarak, ABD\/\u0130srail g\u00fc\u00e7lerinin \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 28 \u015eubat\u2019ta ortaya at\u0131lan iddialara de\u011finen Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cABD merkezli medyada \u0130ran\u2019\u0131n dini lideri Ali Hamaney\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin haberler yer al\u0131rken, \u0130ran medyas\u0131 bu haberi yalanlayan yay\u0131nlar yapt\u0131. Ger\u00e7ekler elbette er ya da ge\u00e7 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ancak \u015funu her zaman hat\u0131rlamakta yarar var. Sava\u015f\u0131n ilk kurban\u0131 daima ger\u00e7eklerdir.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p><strong>\u201cMavi tik\u201d g\u00fcven alg\u0131s\u0131n\u0131 istismar ediyor<\/strong><\/p>\n<p>Sosyal medyada \u201cmavi tikli\u201d hesaplara duyulan g\u00fcvenin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa da de\u011finen Prof. Dr. \u0130rvan, \u00f6zellikle X platformunda mavi tikin uzun s\u00fcre \u201cotorite sembol\u00fc\u201d olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n<p>\u201cE\u011fer bir hesap mavi tikliyse g\u00fcvenilir hesap imaj\u0131 yayg\u0131nd\u0131. Ancak bu \u00f6zellik \u00fccretli abonelik modeline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcnce, paray\u0131 \u00f6deyen herkes mavi tik alabilir hale geldi\u201d diyen Prof. Dr. \u0130rvan, buna ra\u011fmen kullan\u0131c\u0131 psikolojisinde g\u00fcven alg\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmedi\u011fini ifade etti.<\/p>\n<p>Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cToplumu manip\u00fcle etmek isteyen, dezenformasyon pe\u015finde ko\u015fan hesaplar toplumun bu g\u00fcven alg\u0131s\u0131n\u0131 istismar ediyor\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>Yalan haberler 6 kat daha h\u0131zl\u0131 yay\u0131l\u0131yor<\/strong><\/p>\n<p>Resm\u00ee yalanlamalar\u0131n viral hale gelen yanl\u0131\u015f bilgilerin h\u0131z\u0131n\u0131 kesip kesemedi\u011fine ili\u015fkin ise Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cResm\u00ee yalanlamalar\u0131n her zaman ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek zor\u201d diyerek iki temel nedene i\u015faret etti. \u201cBirincisi, toplumlar\u0131n otoritelere kar\u015f\u0131 g\u00fcveni sars\u0131lm\u0131\u015f durumda. Otoriteler, ho\u015fa gitmeyen do\u011fru bilgileri de yalanlayabiliyor. \u0130kincisi ise sosyal medya mant\u0131\u011f\u0131. Bir haber yalanland\u0131ysa, bu yalanlama bile haberin daha \u00e7ok yay\u0131lmas\u0131na hizmet edebiliyor.\u201d dedi.<\/p>\n<p>Science dergisinde 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131 hat\u0131rlatan Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cBu ara\u015ft\u0131rma, yalan haberlerin ger\u00e7ek haberlerden 6 kat daha h\u0131zl\u0131 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fti. \u2018Bu haber yanl\u0131\u015f\u2019 \u015feklindeki payla\u015f\u0131mlar\u0131n bile yay\u0131l\u0131m h\u0131z\u0131na katk\u0131 sundu\u011funu unutmamak gerekir.\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>Algoritma do\u011frulu\u011fu de\u011fil etkile\u015fimi \u00f6d\u00fcllendiriyor<\/strong><\/p>\n<p>X platformunun algoritmik yap\u0131s\u0131na dikkat \u00e7eken Prof. Dr. \u0130rvan, sistemin i\u00e7eri\u011fin do\u011frulu\u011funu de\u011fil, etkile\u015fim potansiyelini \u00f6nceledi\u011fini s\u00f6yledi ve \u201cAlgoritma, bir bilginin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakm\u0131yor; ald\u0131\u011f\u0131 be\u011feni, yorum ve yeniden payla\u015f\u0131m say\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6nceliyor. Bir haber ne kadar yanl\u0131\u015fsa o kadar \u00e7ok payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tam da platformun sevdi\u011fi t\u00fcrden bir i\u00e7eri\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n<p>Etkile\u015fim temelli gelir modelinin yanl\u0131\u015f bilgiyi te\u015fvik etti\u011fini belirten Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cBenim \u2018k\u0131r\u0131nt\u0131 habercileri\u2019 diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 hesaplar, yanl\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f haberleri s\u0131rf etkile\u015fim almak i\u00e7in tekrar tekrar payla\u015fmaktan \u00e7ekinmiyor. Bir haber ne kadar yanl\u0131\u015fsa o kadar \u00e7ok etkile\u015fim al\u0131yor ve gelir getiriyor.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p><strong>Sosyal medyay\u0131 kapatmak pani\u011fi art\u0131r\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Kriz d\u00f6nemlerinde panik ve toplumsal huzursuzlu\u011fun \u00f6nlenmesi i\u00e7in uygulanmas\u0131 gereken ileti\u015fim stratejilerine de de\u011finen Prof. Dr. \u0130rvan, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n yava\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131n ya da eri\u015fime engellenmesinin yanl\u0131\u015f bir y\u00f6ntem oldu\u011funu dile getirdi ve \u201cHalk aras\u0131nda korku ve panik yay\u0131l\u0131yor diye ilk \u00f6nlem olarak sosyal medyay\u0131 yava\u015flatmak ya da eri\u015filemez hale getirmek en k\u00f6t\u00fc ileti\u015fim stratejisidir. Bu uygulamalar tam da pani\u011fi art\u0131ran bir etki yapar.\u201d dedi.<\/p>\n<p>Do\u011fru yakla\u015f\u0131m\u0131n h\u0131zl\u0131 ve do\u011fru bilgilendirme oldu\u011funu vurgulayan Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cYurtta\u015flar\u0131 do\u011frulanm\u0131\u015f haber ve bilgileri payla\u015fmaya te\u015fvik etmek gerekir. Do\u011fru ve s\u00fcrekli bilgilendirme yap\u0131lmazsa s\u00f6ylentiler ve dedikodular devreye girer, dezenformasyona kap\u0131 aralan\u0131r.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n<p><strong>Etkile\u015fim vermemek de bir m\u00fccadele y\u00f6ntemidir<\/strong><\/p>\n<p>Son olarak sosyal medyada yalan haberlerle m\u00fccadelenin yollar\u0131na de\u011finen Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cBu haberleri payla\u015fan hesaplara etkile\u015fim vermemek de etkili bir y\u00f6ntemdir.\u201d dedi.<\/p>\n<p>\u00a0\u201cKriz d\u00f6nemlerinde g\u00fcvenilir medya ve gazeteci hesaplar\u0131n\u0131 takibe almal\u0131, \u00f6n\u00fcm\u00fcze d\u00fc\u015fen haberlere daha ku\u015fku i\u00e7inde bakmal\u0131y\u0131z.\u201d diyen Prof. Dr. \u0130rvan, \u00f6zellikle belirsizlik d\u00f6nemlerinde dijital okuryazarl\u0131\u011f\u0131n hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi \u0130leti\u015fim Fak\u00fcltesi Gazetecilik B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan, sava\u015f ve kriz d\u00f6nemlerinde dezenformasyonun neden h\u0131zla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, sosyal medyada do\u011frulama mekanizmalar\u0131n\u0131n neden zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201cmavi tikli\u201d hesaplara y\u00f6nelik g\u00fcven alg\u0131s\u0131n\u0131n nas\u0131l istismar edildi\u011fini de\u011ferlendirdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":64090,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[1807,293,296,1872,1708],"class_list":["post-64089","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","tag-dogru","tag-guven","tag-hesap","tag-savas","tag-yanlis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64089"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64091,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64089\/revisions\/64091"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}