TED \u00dcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi E\u011fitim Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Burcu \u00d6zg\u00fcl\u00fck \u00dc\u00e7ok, \u00e7ocuklar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 siber zorbal\u0131\u011fa ili\u015fkin, ebeveynlerin \u00f6nce \u00e7ocuklar\u0131na s\u0131n\u0131rlar\u0131n nerede ba\u015flay\u0131p bitti\u011fini \u00f6\u011fretmeleri, \u00e7ocuklar\u0131n ise dijital platformlarda kendilerinin ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ay\u0131rt edebilmeleri gerekti\u011fini, bunun i\u00e7in de denetime ve \u015feffaf bir ileti\u015fime ihtiya\u00e7 oldu\u011funu bildirdi.<\/p>\n
Anadolu Ajans\u0131n\u0131n (AA) “K\u00fc\u00e7\u00fck Ya\u015f, B\u00fcy\u00fck Su\u00e7” ba\u015fl\u0131kl\u0131 dosya haberinin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, son d\u00f6nemde artan \u015fiddet olaylar\u0131yla birlikte g\u00fcndeme gelen “su\u00e7a s\u00fcr\u00fcklenen \u00e7ocuk” kavram\u0131 kapsam\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n bilgisayar oyunlar\u0131, sosyal medya veya dijital platformlarda maruz kald\u0131\u011f\u0131 siber zorbal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik tedbirler ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n
\u00dc\u00e7ok, konuya ili\u015fkin AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, akran ve siber zorbal\u0131k \u00fczerine hem T\u00fcrkiye’de hem de d\u00fcnyada uzun zamand\u0131r ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, siber zorbal\u0131\u011f\u0131n akran zorbal\u0131\u011f\u0131ndan en \u00f6nemli fark\u0131n\u0131n zaman ve mekan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n olmamas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Siber zorbal\u0131\u011fa maruz kalan bir \u00e7ocu\u011fun \u00fczerindeki etkilerin devam edebilece\u011fini aktaran \u00dc\u00e7ok, bunun daha y\u0131k\u0131c\u0131 ve uzun s\u00fcreli olabilece\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n
Siber zorbal\u0131k dahilinde yap\u0131lan olumsuz davran\u0131\u015flar\u0131n kal\u0131c\u0131 olabilece\u011fini ve yayg\u0131nla\u015fabilece\u011fini ifade eden \u00dc\u00e7ok, “Buna maruz kalan \u00e7ocu\u011fun kendini bundan s\u0131y\u0131rmas\u0131n\u0131n iyice zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.” dedi.<\/p>\n
Ailelerin bu konuda denetim ve g\u00f6zetim yapmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan \u00dc\u00e7ok, \u015f\u00f6yle konu\u015ftu: <\/p>\n
“D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, bir \u00e7ocuk var ve o zaten b\u00fcy\u00fcmeye, ya\u015fam i\u00e7inde var olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bili\u015fsel kapasitelerini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, yeni beceriler ediniyor, yeni bilgiler \u00f6\u011freniyor. Bir s\u00fcr\u00fc duyguyla ayn\u0131 anda ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131yor, duygular\u0131n\u0131 tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu s\u00fcre\u00e7te sosyal medya i\u00e7eriklerinde, bir oyunda, izledi\u011fi bir dizide maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erikler, bazen \u00e7ocu\u011fun geli\u015fimsel olarak ba\u015f edebilece\u011fi i\u00e7erikler olamayabiliyor. Buralarda da ba\u015f etmek i\u00e7in e\u011fer ebeveynleriyle de bunu payla\u015fm\u0131yorsa ba\u015fka birinin y\u00f6nlendirmesine ihtiya\u00e7 duyabiliyor. Bu \u00e7ocuklar\u0131n genel olarak empati geli\u015ftirmekte zorland\u0131klar\u0131n\u0131, d\u00fcrt\u00fc kontrollerinin yeti\u015fkinlerde olan gibi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Haliyle ba\u015fka biri nas\u0131l y\u00f6nlendirirse onun etkisi alt\u0131nda kal\u0131p o \u015fekilde davranmas\u0131 asl\u0131nda \u00e7ok anormal de\u011fil. Ama burada bizim istemedi\u011fimiz \u015fey, \u00e7ocu\u011fun o ya\u015f\u0131na ve geli\u015fimsel seviyesine uygun olmayan i\u00e7eriklere maruz kalmas\u0131.”<\/p>\n
“\u00c7ocuk e\u011fer bir oyun oynuyorsa aile bunun ne oldu\u011funu bilsin”<\/p>\n
\u00dc\u00e7ok, \u00e7ocuklar\u0131n siber zorbal\u0131\u011fa maruz kalmamas\u0131 i\u00e7in ailelerin \u00f6nemine de\u011findi.<\/p>\n
Geli\u015fen teknolojiyle birlikte d\u00fcnyan\u0131n dijital bir d\u00f6nemden ge\u00e7ti\u011fini vurgulayan \u00dc\u00e7ok, “Yani \u00e7ocu\u011fu dijital d\u00fcnyadan mahrum b\u0131rakmak \u015fu anda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Hatta belki sa\u011fl\u0131kl\u0131 da de\u011fil ama \u00e7ocuk e\u011fer bir oyun oynuyorsa, bir \u015fey izliyorsa, bir mesajla\u015fma s\u00fcrecinde yer al\u0131yorsa aile bunun ne oldu\u011funu bilsin. Bazen spontane bir \u015fekilde de \u00f6yle bir i\u00e7erik gelebiliyor \u00e7ocu\u011fun kar\u015f\u0131s\u0131na, buna maruz kald\u0131\u011f\u0131nda ebeveyn onunla konu\u015fabilsin.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u00c7ocuklar\u0131n \u015fiddet i\u00e7erikli bir oyun oynad\u0131\u011f\u0131nda ailelerin denetlemesi gerekti\u011fini ifade eden \u00dc\u00e7ok, \u015funlar\u0131 kaydetti: <\/p>\n
“Bunlar \u00f6nce ebeveynin denetimi, g\u00f6zetimi, sonra da payla\u015f\u0131m\u0131 oldu\u011funda asl\u0131nda \u00e7ocuk oradaki malzemeyi bir \u015fekilde yanl\u0131\u015fl\u0131kla, arkada\u015f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ya da ger\u00e7ekten ebeveynin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7arak maruz kalsa bile sonras\u0131nda konu\u015fulabilir olursa d\u00fczenleniyor. Ama di\u011fer t\u00fcrl\u00fc \u00e7ocuk diyelim ki b\u00fct\u00fcn agresif i\u00e7eri\u011fi, b\u00fct\u00fcn \u015fiddet i\u00e7erikli \u015feyleri ald\u0131. Ebeveynler bunun fark\u0131nda de\u011fil. \u00c7ocuk ne yapacak? Kim ona ne diyorsa onu do\u011fru bilecek ve gidip hayata ge\u00e7irecek. \u00c7\u00fcnk\u00fc neden sonu\u00e7 ili\u015fkilendirmesinde de baz\u0131 \u00e7ocuklar geli\u015fim seviyelerine g\u00f6re zorluk ya\u015f\u0131yorlar. O y\u00fczden en temelde ailelerin yapaca\u011f\u0131 \u015fey, denetim.”<\/p>\n
“Yeti\u015fkin bilirse \u00e7ocuk da \u00f6\u011frenir”<\/p>\n
\u00dc\u00e7ok, \u00e7ocuklar\u0131n ba\u015fkalar\u0131na davran\u0131\u015f durumlar\u0131nda kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bilmesi gerekti\u011fini belirtti.<\/p>\n
Ailelerin s\u0131n\u0131r ve kural koymad\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n birtak\u0131m k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015flar sergileyebilece\u011fini dile getiren \u00dc\u00e7ok, “Bu, ba\u015fka biriyle dalga ge\u00e7mek de olabilir. Ona fiziksel olarak sald\u0131rmak da olabilir. \u00c7ok \u00fcz\u00fclerek s\u00f6yl\u00fcyorum, onu \u00f6ld\u00fcrmek de olabilir. \u00c7ocuk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ve kurallar\u0131n\u0131 bilmedi\u011finde, buna kendinde daha \u00e7ok hak g\u00f6r\u00fcyor ve zorbal\u0131k y\u00f6n\u00fcnde bir kap\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131yor.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
\u00dc\u00e7ok, \u015f\u00f6yle devam etti: <\/p>\n
“Ebeveynlerin \u00f6nce \u00e7ocuklar\u0131na s\u0131n\u0131rlar\u0131n nerede ba\u015flay\u0131p bitti\u011fini \u00f6\u011fretmeleri, \u00e7ocuklar\u0131n da dijital platformlarda ‘Kim benim ne kadar s\u0131n\u0131r\u0131ma girebilir?’, ‘Ben kimin ne kadar s\u0131n\u0131r\u0131na girebilirim?’, bunu ay\u0131rt edebilmeleri gerekiyor. Bunun i\u00e7in de onlar\u0131n denetimine, yak\u0131n g\u00f6zetimine ve a\u00e7\u0131k \u015feffaf bir ileti\u015fime gerek var diyebiliriz. \u00c7o\u011fu yeti\u015fkin de fark etmeden asl\u0131nda sosyal medyada siber zorbal\u0131k yap\u0131yor. O y\u00fczden asl\u0131nda yeti\u015fkinin kendiyle ilgili fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 ve b\u00fct\u00fcn toplumda da dijital okuryazarl\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Yeti\u015fkin bilirse \u00e7ocuk da \u00f6\u011frenir.”<\/p>\n
“Dijital platformlara dair fark\u0131ndal\u0131k art\u0131r\u0131lmal\u0131”<\/p>\n
Ailelerin siber zorbal\u0131\u011fa u\u011frayan ya da uygulayan \u00e7ocuklar\u0131yla empati duygusunu geli\u015ftirmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen \u00dc\u00e7ok, ayr\u0131ca \u015feffaf olunabilecek g\u00fcvenli bir ili\u015fki in\u015fa edilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00c7o\u011fu \u00e7ocu\u011fun siber zorbal\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda bunu ebeveynlerinden saklayabildi\u011fine dikkati \u00e7eken \u00dc\u00e7ok, “Saklad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de yaraland\u0131\u011f\u0131 yerler hem art\u0131yor hem de daha \u00e7ok zorbal\u0131\u011fa maruz kalmaya ba\u015fl\u0131yor. O y\u00fczden ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131yla yak\u0131ndan, yasaklamadan ama yak\u0131n takipli, i\u00e7inde s\u0131n\u0131rlar\u0131n oldu\u011fu ili\u015fkiler kurmalar\u0131 \u00f6nemli.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u00dc\u00e7ok, \u015funlar\u0131 kaydetti: <\/p>\n
“Dijital platformlardaki \u00e7ocu\u011fun maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erikleri daha temiz hale getirebilir, belirli yasal d\u00fczenlemelerle kontroller sa\u011flayabilirsek, ebeveyn denetimleriyle \u00e7ocuklar\u0131n maruz kald\u0131klar\u0131 i\u00e7eriklere dair ba\u015f edemedikleri duygulara e\u015flik edebilirsek, \u00e7ocuklarda belki de ba\u015fkas\u0131na zarar verme, bunun daha \u00f6te boyutlarda su\u00e7a d\u00f6n\u00fc\u015fme durumlar\u0131n\u0131 bir par\u00e7a da olsa \u00f6nleyebiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. O y\u00fczden okul, aile ve toplum, \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 olarak her birinde hem siber zorbal\u0131\u011fa hem de dijital platformlara dair fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.”<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uzman, ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131na s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00f6\u011fretmesi ve ileti\u015fimi art\u0131rmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":66115,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,4,13],"tags":[469,242,255,4774,7529],"class_list":["post-66114","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-gundem","category-son-dakika","tag-bas","tag-cocuk","tag-cocuklarin","tag-ebeveyn","tag-ucok"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66114"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66116,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66114\/revisions\/66116"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/66115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bihavadis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}